تاریخچه پزشکی ایران باستان

بلاگ فام

مجله بیگول

  • نویسنده :
  • بازدید : 8 مشاهده
  • دسته بندی : پزشکی ,

دانش طب در تمام طول تاریخ بشر با انسان همراه بوده است.همانطور که بیماری جزئی از زندگی بشر بوده،سلامتی هم یک راز و گنج بوده است که انسان از زمان های بسیار دور به دنبال یافتن و تکمیل آن بوده است.


در ایران،یونان،روم،آشور،کلده،مصر و تمامی جهان متمدن باستان مردم از طب اطلاعاتی داشته اند و کسانی که طبابت می کرده اند،گاهی به شکل روحانی یا جادوگر درآمده و کار طب را انجام می دادند.


ظاهرا بقراط اولین شخصی بوده است که در تاریخ 460 تا 355 قبل از میلاد مسیح طب را به شکل منظم و مدون ارائه کرده و آن را از معابد خارج و از سحر و جادو جدا ساخته است.


او ثابت کرد که مرگ و زندگی بر طبق قوانین منظم جهان رخ می دهد.بعد از او جالینوس در سال 199 تا 129 میلادی مدرسه ی جدیدی در زمینه ی طب و تشریح پایه گذاری کرد،آثار او به مدت بیش از هزار سال عقاید طبیعی دانان بود.


طب مزاجی در واقع اساس روش درمانی بقراط و جالینوس بود.


در قرن چهارم میلادی،مردم و حتی اطبا کم کم روش پایه گذاری شده توسط بقراط و جالینوس را رها کردند و برای درمان بیماری ها به معالجه با سحر و طلسم روی آوردند و سال های طولانی روش بقراط و جالینوس تقریبا به فراموشی سپرده شد.


در جنگ های بین ایران و یونان بود که آثار طبی بقراط و دیگر اطبا یونانی به دست ايرانيان افتاد،ایرانیان نیز از آن بهره گرفتند و دانشگاه جندی شاپور با ترجمه ی آثار مهم نویسندگان یونانی و به کمک دانشمندان ایرانی دوباره شکوفا شد.


بنابراین می‌بینیم که علم طب قرن ها در ایران رواج داشته و یکی از علومی است که ایرانیان در حفظ و بقا آن نقش بسیار مهمی داشته اند.


جندی شاپور یکی از هفت شهر اصلی خوزستان است که نقش بسیار مهمی در تاریخ طب باستان ایران داشته است.در برخی متون تاریخی آورده شده که تاسیس اولیه این شهر به دوران قبل از تاریخ وجود قوم آریایی به ایران برمی‌گردد.


بعدها این شهر توسط شاپور دوم فرزند اردشیر ساسانی تجدید بنا و پایتخت وی شد.


هنگامیکه شاپور دوم به سلطنت رسید،شهر را وسعت داد و تاسیس دانشگاه نیز در آن شهر به وی نسبت داده شده است.


یکی از اهداف تجدید بنای این شهر ایجاد محلی برای استقرار اسیران رومی و یونانی و استفاده از تخصص آنات بود.


همچنین پس از یک قرن امنیت و پیشرفت علمی که از نتایج پایان جنگ های بین ایران و یونان بود،باعث شد که تدریس علوم به ویژه طب به روال عادی برگردد.


در ایران باستان وضعیت پزشکی تقریبا پیشرفته تر از سایر سرزمین ها بود اگر ایران در پایه گذاری فرضیه مزاج های چهارگانه سهمی داشته باشد در ایجاد نظریه اصلی عالم صغیر که تثبیت فرضیه مزاج های چهارگانه از نتایج آن است،نقش بزرگتری ایفا کرده است.


بر طبق فرضیه عالم صغير،انسان در اندازه کوچک تری آینه تمام نمای عالم است.

در این فرضیه هر یک از قسمت‌های مختلف بدن انسان به یکی از قسمت های جهان بیرونی تشبیه شده است.


1_پشت مانند آسمان

2_بافت ها مانند خاک

3_استخوان ها مانند کوه ها

4_رگ ها مانند رودخانه ها

5_خون مانند دریاها

6_کبد مانند رستنی ها(محل رویش)

7_مغز استخوان مانند مایع درون زمین


مطالب بالا خلاصه ای از روش و پایه به وجود آمدن و تثبیت طب مزاجی در ایران باستان بود اما در ایران طب بر پایه مزاج ها دوره های مختلفی را پشت سر گذاشته که مهم ترین آنها عبارتند از :


الف) دوران هخامنشی

ب)دوران ساسانی

ج) دوران اسلامی


الف)دوران هخامنشی


یکی از درخشان ترین دوران طب ایران در زمان هخامنشیان بود زیرا در این دوره بود که قانون در ایران به صورت مدون درآمد و طبقه بندی هایی برای امور مختلف جامعه در نظر گرفته شد.


در آن زمان علم دارای منزلت خاصی بود و علم طب نیز جدا از این طبقه بندی قانونی نبود.

به عنوان مثال مهم ترین طبقه بندی هایی که در مورد طب صورت گرفت شامل موارد زیر بود:


1_پزشک عمومی

2_پزشک جراح

3_روان پزشک

4_گیاه پزشک


بنابراین هر طبیب به صورت طبقه بندی قانونی جامعه آن زمان در جایگاه خود کار خاصی را انجام می داد.


ب)دوران ساسانیان


انتقال اصل و پایه طب از دوران هخامنشی به دوران ساسانی بود.

در این دوره دانشمندان و پزشکان عالی رتبه ی زیادی از کشورهای مختلف مانند:


روم،یونان،هندوستان،مصر و...


از مرزها گذشته و به ایران مهاجرت کردند،آن ها به تعلیم،یادگیری و درمان در بیمارستان و دانشگاه جندی شاپور مشغول شدند.


در دوران ساسانیان خصوصا زمان سلطنت انوشیروان انقلاب بزرگی در علم طب ایران و جهان به وقوع پیوست که یکی از فعالیت های مهم آن،تاسیس اولین کنگره طب برای بحث ها و نظرات اطباء مختلف در مورد فلسفه و طب بود.


ج)دوران اسلامی


پس از غلبه ی اعراب بر ایران،انقراض سلسله ی ساسانیان و گسترش زبان عربی،دانشگاه جندی شاپور رونق خود را از دست داد و اکثر کتاب ها و اساتید آن به بغداد انتقال داده شدند،بنابراین چنین علومی در ایران به صورت تعلیق درآمد و تقریبا فراموش شد زیرا اکثر کتب علمی مختلف در زمینه های طبی،فلسفی،تاریخی و... به عربی ترجمه شده بودند.


در این بین افراد زیادی در گوشه و کنار جهان شروع به نوشتن و ترجمه ی متون مختلف علمی،فلسفی و طبی کردند که خود را شاگردان جالینوس،بقراط و ارسطو می دانستند و بهترین آن ها ایرانیان بودند که یک بار دیگر با نوشتن کتب مختلف طبی و فلسفی،فرهنگ و خرد ایرانی را زنده کردند بنابراین آن ها را می توان خادمان جهان پزشکی نامید.


فردی از بزرگترین دانشمندان ایرانی که ارزش جهانی دارد ابن سینا است.بسیاری از خردمندان و بزرگان گفته اند که:

دانش طب مرده بود،جالینوس آن را زنده کرد.از هم پاشیده بود،زکریای رازی آن را جمع بندی کرد.کامل نبود،ابن سینا آن را کامل کرد.


ابن سینا با چنان مهارتی این علم را احیا کرد و به رشته تحریر درآورد که می گویند اگر اطبا و فلاسفه ی یونانی یک بار دیگر زنده شوند باید در برابر کتاب های ابن سینا تعظیم کنند.


از بهترین شاگردان بقراط و جالینوس می توان به دانشمندان ایرانی اشاره کرد که با حفظ اخلاق و سایر صفات نیک،بعدها به نقد و بررسی کتاب های اساتید خود پرداختند.


آن ها عقل،خرد و تجربه را سرچشمه تحقیقات خود قرار دادند و به این ترتیب یک بار دیگر دانشمندان بزرگی مانند :


محمد زکریای رازی

ابوریحان بیرونی

ابن سینا

فارابی

خیام

اسماعیل جرجانی

ابن رشد

علی بن عباس مجوسی ارجانی

ابوالقاسم زهراوی


در آسمان علم و دانش ایران مثل ستاره هایی پر فروغ درخشیدند.


هدف طب چیست؟


هدف علم طب تحقیق در مورد بدن انسان است که آیا بدن سالم است یا ناسالم(بیمار) و شناخت این حالات،یعنی سلامتی و بیماری برای طبیب لازم است،پس بهتر است که دلایل سلامتی و بیماری بررسی شود.علم طب تحقیق درباره ی عناصر،مزاج ها،اخلاط،اندام ها،روح ها(روان ها)،نیروها،اعمال،حالات تندرستی و بیماری،تعادل بین تغذیه،آب و هوا،مناطق مسکونی،شغل،آرامش و...است.


طبيب به دلیل نوع کارش که معالجه ی بیماران است حتما باید از موارد ذکر ‌شده بالا اطلاعات دقیقی داشته باشد.


نظرات ارسال شده

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
کد امنیتی
شرکت در دوره های آموزشی